DRŽAVNA UPRAVA

 

Korisni linkovi:

- ZAKON O DRŽAVNOJ UPRAVI

- ZAKON O DRŽAVNIM SLUŽBENICIMA

 

Pojam državne uprave

Organi uprave su subjekti koji vrše određene poslove u ime i za račun države, lokalnih i teritorijalnih zajednica i koji su snabdeveni ovlašćenima za takav rad. Pojam "organi uprave" predstavlja zbirni pojam za državne organe uprave, lokalne organe uprave i pokrajinske organe uprave. Slično značenje kod nas ima pojam javna uprava, koji obuhvata državnu upravu, upravu lokalnih zajednica i pokrajina, kao i imaoce javnih ovlašćenja (preduzeća, ustanove i druge organizacije koje vrše poverene poslove državne uprave kao javna ovlašćenja).

Kad se govori o organima uprave države, treba koristiti pojam "organi državne uprave" kao uži od pojma "organi uprave". Organe državne uprave može imati jedino država, pa su to republički organi uprave države Srbije.

Kad se govori o organima uprave opštine, grada i teritorijalne autonomije (pokrajine), treba koristiti pojam "organi lokalne uprave i pokrajinski organi uprave"

Obeležja

Osnovna obeležja organa uprave su:
- predstavljaju organe vlasti i mogu nametati određena ponašanja pojedincima i organizacijama i protiv njihove volje;
- rade na ostvarivanju i zaštiti javnog interesa;
- osnivaju se ustavom, zakonom i odlukama skupština lokalnih zajednica i pokrajina;
- nemaju, po pravilu, svojstvo pravnog lica, jer to svojstvo ima država, odnosno opština, grad, pokrajina;
- neki od organa državne uprave mogu da sprovode i neposrednu fizičku prinudu;
- imaju utvrđeni delokrug i nadležnost;
- organizuju se po pravilu na monokratskom principu (kao inokosni), a mogu se osnivati i kao kolegijalni (na primer, komisije);
- imaju samostalnost u radu, tj. punu samostalnost u odnosu na rešavanje u upravnim stvarima i manji ili gotovo simboličan stepen samostalnosti u vršenju drugih poslova (tj. u donošenju podzakonskih akata, kao i u obavljanju stručnih poslova za potrebe skupštine i vlade).

Delatnost uprave

Upravni organi obavljaju specifičnu delatnost - upravnu delatnost koja obuhvata izvršne i nadzorne poslove i to je ono što ih razlikuje od zakonodavnih i sudskih organa.

Upravna delatnost je osnovna, ali ne i jedina delatnost organa uprave, tako da oni uz tu svoju osnovnu delatnost mogu vršiti i druge poslove: stručne, razvojne i još neke kreativno-političke i slične poslove, koji jesu poslovi uprave ali nisu upravni poslovi.. Samo upravni poslovi su autoritativni poslovi ili poslovi kojima se vrši upravna vlast, pa je pojam upravni poslovi uži od pojma poslovi uprave.

Organi uprave nisu jedini vršioci upravne delatnosti, jer tu delatnost mogu da vrše i drugi subjekti koji uopšte nisu organi uprave, a koje Zakon o državnoj upravi naziva "imaoci javnih ovlašćenja".

U poslove državne uprave spada: 1. Učestvovanje u oblikovanju (kreiranju) politike Vlade, 2. Praćenje stanja u oblastima iz svoga delokruga, 3. Izvršavanje zakona, drugih propisa i opštih akata, 4. Donošenje propisa - pravilnici, naredbe i uputstva, 5. Rešavanje u upravnim stvarima i donošenje upravnih akata, 6. Vršenje inspekcijskog nadzora, 7. Staranje o javnim službama, 8. Podsticanje i usmeravanje razvoja u oblastima iz delokruga organa.

Državni organi

1. Ministarstva. Ministarstvo se obrazuje za poslove državne uprave u jednoj ili više međusobno povezanih oblasti. Njegovim radom rukovodi ministar koji donosi upravne propise i odlučuje u upravnim stvarima. Ministarstvo može da ima jednog ili više državnih sekretara, koji imaju status funkcionera, kao i pomoćnike ministra, sekretara ministarstva i posebne savetnike ministra, koji imaju svojstvo državnih službenika. Jedan od državnih sekretara zamenjuje ministra u slučaju njegove odsutnosti ili sprečenosti za rad, s tim što ga ministar ne može ovlastiti za donošenje propisa ili glasanje na sednicama Vlade.

2. Organi uprave u sastavu ministarstava. Organ u sastavu obrazuje se za izvršne odnosno inspekcijske i s njima povezane stručne poslove (uprava, inspektorat, direkcija). Organ u sastavu može steći svojstvo pravnog lica kad je to zakonom određeno. Radom ovog organa rukovodi direktor.

3. Posebne (upravne) organizacije. Obrazuju se za stručne i s njima povezane izvršne poslove čija priroda zahteva veću samostalnost od one koju ima organ u sastavu. Standardni krug poslova upravnih organizacija predstavljaju statistički, meteorološki, planski, arhivski, nomotehnički i slični poslovi, kao i stručni poslovi u vezi sa nabavljanjem i skladištenjem robnih rezervi, merama i dragocenim metalima i sl. Upravne organizacije mogu, kad je to zakonom određeno, steći svojstvo pravnog lica, iz razloga što je njihovo poslovanje često povezano sa potrebom samostalnog istupanja u pravnim poslovima sa trećim licima (zaključivanje ugovora itd.). Kao osnovni oblici upravnih organizacija pojavljuju se sekretarijati i zavodi, kao i direkcije, arhivi, agencije i dr. One mogu da se osnivaju kao samostalne i u sastavu ministarstava. Posebnom organizacijom rukovodi direktor.

4. Upravni okruzi I druge dekoncentrisane jedinice. Upravni okrug se obrazuje radi vršenja poslova državne uprave izvan sedišta organa državne uprave. Upravne okruge obrazuje Vlada uredbom, kojom određuje i područja i sedišta upravnih okruga. Upravni okrug ima načelnika, koji za svoj rad odgovara ministru nadležnom za poslove uprave i vladi. U upravnom okrugu postoji stručna služba upravnog okruga, zadužena za stručnu i tehničku potporu načelniku upravnog okruga i za poslove zajedničke svim okružnim područnim jedinicama organa državne uprave. Upravni okrug nema položaj organa državne uprave pa ni sopstvenu nadležnost iz domena poslova državne uprave, a organi državne uprave u okrugu mogu imati svoje organizacione - područne jedinice radi rešavanja u upravnim stvarima i vršenja inspekcijskog i drugog nadzora.