Lično ime

Lično ime je naziv fizičkog lica na osnovu koga se ono bliže konkretizuje. Uređeno je odredbama Porodičnog zakona. Pravo na lično ime je lično, neimovinsko i subjektivno. Načelno, lično ime je neprenosivo. Izuzetno, imalac ličnog imena može i uz naknadu dati pristanak za upotrebu svog ličnog imena ili dela imena u dopuštene svrhe. Za upotrebu prezimena potreban je pristanak i drugih lica na koje se imaočevo prezime odnosi (supružnik, dete, roditelj i dr.) ako bi upotrebom bilo povređeno pravo tih lica.

Lično ime se stiče upisom u matične knjige rođenih i deluje prema trećim licima. Lično ime se sastoji od imena i prezimena. Lično ime deteta određuju roditelji. Roditelji imaju pravo da se ime deteta upiše u matičnu knjigu rođenih i na maternjem jeziku i pismu jednog ili oba roditelja. Roditelji imaju pravo da slobodno izaberu ime deteta, ali ne mogu odrediti pogrdno ime, ime kojim se vređa moral ili ime koje je u suprotnosti sa običajima ili shvatanjima sredine.
Prezime deteta se određuje prema prezimenu jednog ili oba roditelja. Roditelji ne mogu zajedničkoj deci odrediti različita prezimena. Organ starateljstva određuje prezime deteta: ako roditelji nisu živi; ako roditelji nisu poznati; ako roditelji ne mogu da postignu sporazum o prezimenu deteta.

Supružnici se mogu prilikom zaključenja braka sporazumeti da svaki od njih: 1) zadrži svoje prezime; 2) umesto svog uzme prezime drugog supružnika; 3) svom prezimenu doda prezime drugog supružnika odnosno prezimenu drugog supružnika doda svoje prezime.

U roku od 60 dana od dana prestanka braka, supružnik koji je prilikom zaključenja braka promenio prezime, može uzeti prezime koje je ranije imao pre sklapanja braka.

Fizičko lice koje je navršilo 15. godinu života i sposobno je za rasuđivanje ima pravo da promeni lično ime. Dete koje je navršilo 10. godinu života i koje je sposobno za rasuđivanje ima pravo na davanje saglasnosti sa promenom ličnog imena.

Nema pravo na promenu ličnog imena: 1. lice protiv koga se vodi krivični postupak za delo za koje se goni po službenoj dužnosti; 2. lice koje je osudeno za krivično delo za koje se goni po službenoj dužnosti dok kazna nije izvršena odnosno dok traju pravne posledice osude; 3. lice koje promenom ličnog imena namerava da izbegne neku svoju obavezu; 4. lice koje namerava da promeni ime u pogrdno ime, ime kojim se vređa moral ili ime koje je u suprotnosti sa običajima i shvatanjima sredine.

Državljanstvo

Državljanstvo je javnopravni odnos između suverene države i pojedinca na osnovu koga on ima prema državi određene obaveze ali mu postaju dostupna sva prava predviđena za građanina te države bez obzira gde se nalazi. Pravni odnos državljanstva može postojati između fizičkog lica i unitarne države ili složene države. Fizička lica koja nisu domaći državljani su ili stranci (imaju državljanstvo druge države) ili apatridi (apatridi nemaju državljanstvo nijedne postojeće države) ili bipatridi (ako imaju državljanstvo dve države istovremeno).

U našem pravu je sticanje i prestanak državljanstva regulisano Zakonom o državljanstvu Republike Srbije. Državljanstvo Republike Srbije stiče se: 1) poreklom; 2) rođenjem na teritoriji Republike Srbije; 3) prijemom; 4) po međunarodnim ugovorima.

Državljanstvo je relevantno za sticanje i vršenje određenih imovinskih i privrednih prava. Tako je Zakon o osnovnim svojinsko pravnim odnosima - ZOSPO regulisao sticanje imovinskih prava. Strana fizička i pravna lica mogu sticati pravo svojine na pokretnim stvarima kao i domacća lica (čl. 82. ZOSPO). Ona mogu, ako obavljaju delatnost u Srbiji, pod uslovima uzajamnosti, sticati pravo svojine na nepokretnostima na teritoriji Srbije koje su im neophodne za obavljanje te delatnosti. Strano fizičko lice koje ne obavlja delatnost može, pod uslovima uzajamnosti, sticati pravo svojine na stanu i stambenoj zgradi kao i državljanin Srbije (član 82a. ZOSPO).

Prebivalište (domicil) i boravište

Prebivalište (domicil) je mesto u koje se određeno lice nastani (corpus) da u njemu stalno živi (animus). Prijavljivanje i odjavljivanje prebivališta i boravišta regulisano je Zakonom o prebivalištu i boravištu građana. Fizičko lice može imati jedno prebivalište - mesto za koje je vezano (tu stanuje ili obavlja svoju privrednu delatnost). Vezanost fizičkog lica za određeno mesto je važna za pravni poredak jer se na osnovu tog elementa obezbeđuje potpunija primena propisa.

Tako je za suđenje opšte mesno nadležan sud na čijem području tuženi ima prebivalište. Prebivalište je značajno prilikom utvrđivanja mesta ispunjenja obaveze dužnika, odnosno mesta u kome je poverilac dužan primiti ispunjenje. Kad mesto ispunjenja obaveze nije određeno (pravnim poslom ili zakonom), a ne može se odrediti po svrsi posla, prirodi obaveze ili ostalim okolnostima ispunjenje obaveze se vrši prvenstveno u mestu u kome je dužnik imao svoje sedište, odnosno prebivalište (član 319. ZOO), s tim što se novčane obaveze prvenstveno ispunjavaju u mestu u kome poverilac imao sedište odnosno prebivalište (član 320. ZOO).

Boravište je mesto u kome se jedno lice privremeno zadržava, bez namere da tu trajno ostane. Boravište postaje relevantno kada strana u obligacionom odnosu nema prebivalište.
Ako tuženi nema prebivalište ni u Srbiji niti u kojoj drugoj državi, opšte mesno nadležan je sud na čijem području tuženi ima boravište. Novčane obaveze se ispunjavaju u mestu u kome poverilac ima sedište odnosno prebivalište, a u nedostatku prebivališta - boravište (član 320. ZOO).