PENZIJE
Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja,
prema Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju su: 1)
za slučaj starosti-pravo na starosnu penziju; 2) za slučaj
invalidnosti - pravo na invalidsku penziju, 3) za slučaj
smrti - pravo na porodičnu penziju i 4) pravo na naknadu
pogrebnih troškova; 5) za slučaj telesnog oštećenja koje
je prouzrokovano povredom na radu ili profesionalnom bolešću-pravo
na novčanu naknadu za telesno oštećenje. Prelaznim odredbama
Zakona utvrđena su, kao prelazno rešenje do donošenja odgovarajućih
propisa, prava na: a) novčanu naknadu za pomoć i negu drugog
lica i b) naknadu za nabavku specijalnih pomagala za čitanje
i pisanje – reproduktor i Brajeva pisaća mašina.
Starosna
penzija
Starosna penzija je pravo osiguranika koje on stiče i ostvaruje
za slučaj nastupanja rizika starosti.
Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o penzijskom i invalidskom
osiguranju (koji je stupio na snagu 1. januara 2006. godine),
starosna granica za ostvarivanje prava na starosnu penziju
je povećana.Osiguranik stiče pravo na starosnu penziju:
- kada navrši 65 godina života (muškarac), odnosno 60 godina
života (žena) i najmanje 15 godina penzijskog staža;
- kada navrši 40 godina staža osiguranja (muškarac), odnosno
35 godina staža osiguranja (žena) i najmanje 53 godine života,
- kada navrši 45 godina staža osiguranja (muškarac i žena),
bez obzira na godine života.
Navedenim zakonom predviđen je prelazni period od pet godina:
2006-2010. godine, u kojem se pravo na starosnu penziju
stiče pod povoljnijim uslovima:
1) u 2006. i 2007. godini – sa 63 godine života (muškarac),
odnosno 58 godina života (žena) i najmanje 20 godina penzijskog
staža,
2) u 2008. godini – sa 63 godine i šest meseci života (muškarac),
odnosno 58 godina i šest meseci života (žena) i najmanje
19 godina penzijskog staža,
3) u 2009. godini – sa 64 godine života (muškarac), odnosno
59 godina života (žena) i najmanje 18 godina penzijskog
staža,
4) u 2010. godini – sa 64 godine i šest meseci života (muškarac),
odnosno 59 godina i šest meseci života (žena) i najmanje
17 godina penzijskog staža,
Starosna penzija isplaćuje se od dana ispunjenja uslova,
odnosno od dana podnošenja zahteva. Od dana ispunjenja uslova
penzija se isplaćuje ako je zahtev podnet u roku od šest
meseci od dana ispunjenja uslova propisanih za sticanje
prava na starosnu penziju, odnosno ako je zahtev podnet
u roku od šest meseci od dana prestanka osiguranja.
Invalidska penzija
Invalidska penzija je pravo osiguranika koje on ostvaruje
za slučaj gubitka radne sposobnosti i u slučaju kada mu
se zbog navršenih godina života ne obezbeđuju prava po osnovu
preostale radne sposobnosti.
Pravo na invalidsku penziju uvek stiče osiguranik kod koga
se utvrdi gubitak radne sposobnosti (invalidnost) i uz uslov
da postoji određeni staž osiguranja.
Dužina potrebnog staža osiguranja zavisi od uzroka nastanka
invalidnosti, i to: a) ako je invalidnost prouzrokovana
povredom na radu ili profesionalnom bolešću – bez obzira
na dužinu staža osiguranja, b) ako je invalidnost prouzrokovana
povredom van rada ili bolešću, uz uslov da je gubitak radne
sposobnosti nastao pre navršene godine života propisane
za sticanje prava na starosnu penziju, i da ima punih pet
godina staža osiguranja.Izuzetno, osiguranik kod koga je
invalidnost prouzrokovana povredom ili bolešću van rada,
nastala pre navršene 30. godine života, pravo na invalidsku
penziju stiče pod povoljnijim uslovima u pogledu staža osiguranja,
zavisno od toga kada je nastala invalidnost: ako je nastala
pre navršene 20-te godine života – potrebna je jedna godina
staža, pre navršene 25-te godine života – dve godine staža
i ako je nastala pre navršene 30-te godine života – tri
godine staža.
Invalidnost postoji kada kod osiguranika nastane potpuni
gubitak radne sposobnosti zbog promene u zdravstvenom stanju
prouzrokovanih povredom na radu, profesionalnom bolešću,
povredom van rada ili bolestima koje se ne mogu otkloniti
lečenjem ili medicinskom rehabilitacijom.
Povredom na radu smatra se povreda osiguranika koja se dogodi
u prostornoj, vremenskoj i uzročnoj povezanosti sa obavljanjem
posla po osnovu koga je osiguran. Povredom na radu smatra
se i povreda koju osiguranik pretrpi na redovnom putu od
stana do mesta rada i obrnuto, kao i oboljenje osiguranika
koje je nastalo neposredno ili kao isključiva posledica
nekog nesrećnog slučaja ili više sile za vreme obavljanja
posla po osnovu koga je osiguran.
Profesionalne bolesti su određene bolesti nastale u toku
osiguranja, prouzrokovane dužim neposrednim uticajem procesa
i uslova rada na radnim mestima.
Porodična
penzija
Pravo na porodičnu penziju je subjektivno pravo članova
porodice osiguranika. Opšta i prva pretpostavka za sticanje
porodične penzije jeste smrt osiguranika, odnosno korisnika
prava. Druga opšta pretpostavka je da su posle smrti osiguranika
ostali članovi porodice koje je korisnik osiguranja izdržavao.
Pravo na porodičnu penziju mogu ostvariti članovi porodice:
umrlog osiguranika koji je navršio najmanje 5 godina staža
osiguranja ili je ispunio uslove za invalidsku penziju i
umrlog korisnika starosne ili invalidske penzije. Članovi
porodice umrlog osiguranika mogu da ostvare pravo na porodičnu
penziju samo ako ispunjavaju zakonom propisane uslove, i
to neki od sledećih uslova: u pogledu navršenih godina života
(udova 50, udovac 55 godina), nesposobnosti za rad (stečene
pre ili u roku od jedne godine od smrti supružnika), postojanja
dece (ostalo jedno ili više dece sa pravom na porodičnu
penziju a nadživeli supružnik vrši roditeljsku dužnost prema
toj deci).
Porodična penzija može biti određena za jednog člana porodice
ili za dva ili više članova porodice. U slučaju da penzija
pripada samo članovima uže ili samo članovima šire porodice,
a neki od njih žive odvojeno ukupna penzija se deli na jednake
delove.
Lice koje je prouzrokovalo smrt osiguranika namerno ili
krajnjom nepažnjom ne može ostvariti pravo na porodičnu
penziju.
Penzijski staž
Penzijski staž obuhvata: vreme koje se računa u staž osiguranja
i poseban staž prema odredbama ovog zakona; i vreme koje
je kao staž osiguranja i poseban staž računato u penzijski
staž po ranijim propisima.
Staž osiguranja predstavlja vreme koje je osiguranik proveo
na radu i po osnovu koga je bio obavezno osiguran i za koje
je uplaćen doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje.
U staž osiguranja računa se i vreme za koje osiguranik prima
novčanu naknadu za koju je plaćen doprinos, vreme koje provede
na obavljanju privremenih i povremenih poslova i vreme za
koje je ostvario ugovorenu naknadu za koju je plaćen doprinos.
Osiguraniku koji radi na naročito teškim, opasnim i za zdravlje
štetnim radnim mestima staž osiguranja u efektivnom trajanju
računa se sa uvećanim trajanjem.
Osiguraniku – ženi koja je rodila treće dete, po tom osnovu
uračunava se u posebni staž vreme u trajanju od dve godine.
