PRAVA
STRANACA
Stranac
je lice koje stalno živi ili boravi u jednoj državi a nema
njeno državljanstvo. Dakle, to je lice koje ima državljanstvo
neke druge države ili uopšte nema državljanstvo (apatrid).
Animozitet prema strancima (ksenofobija) karakterističan
za primitivna i totalitarna društva, danas je izgubio na
značaju, ali i dalje postoji diktiran praktičnim razlozima
(terorizam, siromaštvo), ideološkim predrasudama (fašizam),
a nekad i sasvim iracionalnim motivima (nacionalni narcizam,
patrijarhalno nepoverenje).
Prava stranaca mogu se grupisati u tri skupine:
- prava koja su strancima potpuno nedostupna- apsolutno
rezervisana prava; to su građanska prava za čije uživanje
se zahteva državljanstvo odnosne zemlje (biračko pravo i
dr.)
- prava koja su strancima dostupna pod određenim uslovima,
kao što su: reciprocitet, domicil u domaćoj državi, dozvola
ili odobrenje, itd. - relativno rezervisana prava (npr.
sticanje nepokretnosti)
- opšta prava koja su dostupna strancima jednako kao i domaćim
državljanima (npr. zaključenje braka, pokretanje sudskih
postupa
USTAV
SRBIJE IZ 2006.
Član 17 - Položaj stranaca
Stranci, u skladu sa međunarodnim ugovorima, imaju u Republici
Srbiji sva prava zajemčena Ustavom i zakonom, izuzev prava
koja po Ustavu i zakonu imaju samo državljani Republike
Srbije.
Član 85 - Svojinska prava stranaca
Strana fizička i pravna lica mogu steći svojinu na nepokretnostima,
u skladu sa zakonom ili međunarodnim ugovorom.
Stranci mogu steći pravo koncesije na prirodnim bogatstvima
i dobrima od opšteg interesa, kao i druga prava određena
zakonom.
VAŽNIJA
PRAVA STRANACA:
- stranac može da stupi u brak sa državljaninom Srbije ili
sa drugim strancem, bez ikakvih uslova i ograničenja
- stranac može biti usvojen od domaćeg usvojioca bez ograničenja
- stranac može usvojiti dete, koje je domaći državljanin,
ako se ne mogu naći usvojitelji među domaćim državljanima,
uz saglasnost nadležnog državnog organa
- stranac može biti naslednik jednako kao i domaći državljanin,
uz uslov reciprociteta (koji se pretpostavlja do dokaza
o protivnom)
- strana fizička i pravna lica mogu sticati pravo svojine
na pokretnim stvarima kao i domaća lica
- strana fizička i pravna lica mogu sticati svojinu na nepokretnostima
pod uslovom reciprociteta
- strana fizička i pravna lica mogu biti hipotekarni poverioci
- stranci slobodno mogu zasnivati sve obligacione odnose
- stranci mogu slobodno osnivati privredna društva i druga
pravna lica
- stranac koji je pribavio radnu dozvolu i ima boravak u
Srbiji, može zasnovati radni odnos
- stranci mogu biti ulagači kapitala, akcionari, udelničari,
koncesionari (propisi o stranim ulaganjima daju strancima
nacionalni tretman)
- autorska prava stranaca zaštićena su pod uslovom reciprociteta
