Pojam terorizma

Terorizam (latinski terror, terrere: plašiti, zastrašivati) karakteriše: upotreba nasilja ili pretnje nasiljem, žrtve su vrlo često obični građani, cilj je zastrašivanje ili odmazda u svrhu određenih političkih ili drugih ciljeva. Terorizam je namerna upotreba nasilja, ili pak pretnja nasiljem protiv nedužnih osoba, s ciljem da se neke druge osobe zastraše i na taj način prisile da učine nešto što inače ne bi učinile. Direktni objekat napada (zgrada, avion i dr.) je, po pravilu, sekundarnog značaja, dok je indirektni objekat napada (država, nacija, korporacija i dr.) od primarne važnosti i na njega se želi ostvariti uticaj. Sekundarni, ali neposredno napadnuti cilj, jesu nedužni ljudi, oni pojedinačno nisu ništa učinili da bi teroristu motivisalo da im učini neko zlo, ali napad na njih je metod zastrašivanja i pritiska na državu ili drugi entitet da nešto učini ili ne učini.

Koreni terorizma

Sinonim za teror i terorizam vezan je za Bliski istok, Jerusalem, Palestinu i Izrael. Izrael je osnovan 1948. nakon niza terorističkih napada koje su izveli cionisti pod vodstvom Begina. Sjedinjene Američke Države su docnije podržale Izrael. Palestinci koji su nastankom Izraela praktično jedini postali totalni gubitnici, u nemogućnosti da se frontalno sukobe sa sve jačom izraelskom vojskom, krenuli su s gerilskim akcijama, terorizmom kao oružjem najslabijih. Jaser Arafat, lider PLO-a, služio se terorom da bi ukazao na neophodnost osnivanja palestinske države. Dakle, terorističke akcije su u dobroj meri doprinele nastanku Izraela kao države, a i Palestinci su na putu da zahvaljujući terorizmu, kao oružju slabih i upornih, dođu do svoje države. Brojne političke skupine desenijama su preživele pokušavajući da svoje ciljeve (samostalna država, etnička teritorija, promena vlasti) ostvare metodama terorizma, a najpoznatije su: Irska republikanska Armija (IRA) koja se bori za odcepljenje od Velike Britanije šest severnih irskih provincija - Alstera, pokret Sloboda za Baskiju (ETA) koji ima za cilj da otcepi delove Francuske i Španije i od njih stvori sopstvenu državu.

Početak međunarodnog terorizma u Evropi datira iz sedamdesetih godina 20 veka kada su u nekim evropskim državama iz studentskih pokreta nikle "revolucionarne" grupe: u Nemačkoj ("Pokret 2. jun", "Frakcija Crvene armije" - RAF, "Crvena zora" - RZ, u Italiji ("Crvene brigade" - BR, i "Prva linija" - PL, u Francuskoj ("Direktna akcija" - AD), u Belgiji ("Borbene komunističke ćelije" - CCC). Te grupe su vršile bombaške napade, otimale avione, ugledne političare i bankare.

Obračun sa terorizmom

Tekući, 21. vek, ostaće obeležen terorističkim napadom na SAD. Savremeni islamski terorista toliko je siguran u ispravnost svoje ideje pred Bogom, da je za razliku od teroriste koji izvire iz jevrejsko-hrišćanske tradicije, spreman je za svoju ideju poginuti. Svet još nije siguran kakav odgovor treba dati terorizmu: da li "oko za oko, zub za zub" ili nešto drugo. Jedni vide rešenje u potrebi prosvećivanja, ekonomskoj i socijalnoj pomoći, otvaranju perspektiva i političkom opismenjavanju socijalnih krugova iz kojih izrastaju teroristi, drugi smatraju da na nasilje treba odgovoriti nasiljem. Prvi navode da cela istorija potvrđuje Marfijev zakon koji kaže da ako se nešto ne može rešiti malim čekićem, onda se neće rešiti ni ako se uzme veći čekić. Drugi pak, opravdano ukazuju da obračun sa terorizmom ne trpi odlaganje, da je on izuzetno opasan, prilagodljiv i neočekivan te da mu na isti način treba i parirati.

Terorizam kao planetarna opasnost

Jedno je nažalost sigurno - terorizam je dostigao svoj vrhunac jer je postao sredstvo masovnog uništenja i paradigma 21. veka.

Terorizam, organizovani kriminal, opasna oružja i supstance predstavljaju danas realnu opasnost jer latentno ugrožavaju bezbednost ljudi, država i međunarodnih institucija. Terorističke akcije zasnovane na savremenoj tehnologiji, visokoj opremljenosti terorista znanjem i sredstvima i neviđenoj fiksaciji željenog cilja da se proizvede što veća šteta, poput one izvedene 11. septembra 2001. godine u Njujorku i Vašingtonu, mogu da stvore veće ljudske gubitke i materijalnu štetu nego dugotrajni lokalni ratovi. Organizovani kriminal, posebno nelegalna trgovina drogom i oružjem, trgovina ljudima i nedozvoljene finansijske transakcije urušavaju međunarodnu sigurnost, podrivaju ekonomiju i ugrožavaju osnovne ljudske slobode, idu na ruku terorizmu ili čak sarađuju s njim. Nuklearni materijal već samo po sebi, samim svojim postojanjem, predstavlja potencijalnu opasnost nadnacionalnog karaktera,a u vidu nuklearnog oružja, a to se odnosi i na hemijska i biološka oružja, ugrožava biološki opstanak celog čovečanstva, a velika je mogućnost da bi to oružje za svoje nelegalne ciljeve mogla upotrebiti neka teroristička grupa ili neka neodgovorna zemlja koja podržava međunarodni terorizam i nasilje.

Antiterorističke snage Evropske unije

U Evropskoj uniji razmišlja se o organizovanju istitucija i organa za borbu protiv terorizma, koji nije više samo potencijalna nego svakodnevna i stvarna opasnost i u Evropi. Postojeća, zajednicka policija, EUROPOL, predstavlja neku vrstu zajednicke istražne službe, ali njena ovlašcenja su mala kada je u pitanju borba protiv terorizma.

Odlukom od 13. juna 2002. godine, Evropska unija usvojila je Evropski nalog za hapšenje - European arrest warrant (EAW) koji donosi novi trend u krivičnopravnoj saradnji evropskih država, sa ciljem da zameni postojeći sistem ekstradicije, obavezujući pravosudne organe jedne države da u uprošćenom i ubrzanom postupku, ipso facto i uz minimum formalizama, prihvate i izvrše zahteve za predaju učinilaca krivičnih dela pravosudnim organima druge države. Politička i administrativna procedura dosadašnje ekstradicije na taj način je, od 1. januara 2004. godine, uspešno je zamenjena pravosudnim mehanizmom.

Takođe se razmatra mogućnost osnivanja zajedničke evropske službe za borbu protiv terorizma po uzoru na Centralnu obaveštajnu agenciju, CIA, ili po uzoru na americko Ministarstvo za odbranu domovine.

U prilog osnivanja antiteroristicke jedinice Evropske unije govori iskustvo koje su tokom osamdesetih godina stekle pojedine zemlje u sukobima sa nacionalnim teroristickim grupacijama.U Velikoj Britaniji, Španiji, Italiji i Nemackoj osnovane su posebne antiteroristicke jedinice za borbu protiv Irske republikanske armije, ETA, Crvenih brigada i Frakcije crvene armije, jer lokalne policije nisu bile u stanju da izađu na kraj sa njima.Mnogi misle da bi taj model trebalo sada primeniti u celoj Evropskoj uniji, jer u velikom broju slucajeva ovlašcenja policija prestaju na nacionalnim granicama. pa je nužno da se osnuje zajednicka služba za borbu protiv terorizma koja bi imala široka i nadnacionalna ovlašcenja.

MEĐUNARODNI AKTI PROTIV TERORIZMA

U međunarodnoj zajednici sazrela je svest da je neophodno ustanoviti i zajednički primenjivati međunarodne instrumente i mere u suprostavljanju terorizmu i kriminalu, o čemu svedoči i primetan porast, naročito posle septembra 2001. godine, članstva država u međunarodnim dokumentima i akcijama protiv terorizma.

Lista medjunarodnih konvencija i protokola koji se odnose na suzbijanje terorizma (prema nomenklaturi Ujedinjenih nacija i Evropske unije), izgleda ovako:

Evropski Nalog za Hapšenje - European Arrest Warrant (tekst na srpskom)

GLOBALNE KONVENCIJE PROTIV TERORIZMA:

1. Medunarodna konvencija o suzbijanju finansiranja terorizma od 9. decembra 1999 - International Convention for the Suppression of the Financing of Terrorism, adopted by the General Assembly of the United Nations on 9 December 1999.

2. Medjunarodna konvencija o sprecavanju teroristickih napada bombama od 15. decembra 1997 - International Convention for the Suppression of Terrorist Bombings, adopted by the General Assembly of the United Nations on 15 December 1997.

3. Medjunarodna konvencija protiv uzimanja talaca od 17. decembra 1979 - International Convention against the Taking of Hostages, adopted by the General Assembly of the United Nations on 17 December 1979.

4. Konvencija o sprecavanju i kažnjavanju krivicnih dela protiv lica pod diplomatskom zaštitom, ukljucujuci i diplomatske agente od 14. decembra 1973. godine - Convention on the Prevention and Punishment of Crimes against Internationally Protected Persons, including Diplomatic Agents, adopted by the General Assembly of the United Nations on 14 December 1973.

5. Konvencija o krivicnim delima i nekim drugim aktima izvršenim u vazduhoplovima od 14. septembra 1963. (Tokio) - Convention on Offences and Certain Other Acts Committed on Board Aircraft, signed at Tokyo on 14 September 1963.

6. Konvencija o suzbijanju nezakonite otmice vazduhoplova od 16. decembra 1970. (Hag) - Convention for the Suppression of Unlawful Seizure of Aircraft, signed at the Hague on 16 December 1970.

7. Konvencija o suzbijanju nezakonitih akata uperenih protiv bezbednosti civilnog vazduhoplovstva od 23. septembra 1971. (Montreal) - Convention for the Suppression of Unlawful Acts against the Safety of Civil Aviation, signed at Montreal on 23 September 1971.

8. Protokol o suzbijanju nezakonitih akata na aerodromima koji služe medunarodnom civilnom vazduhoplovstvu, kojim se dopunjuje Konvencija o suzbijanju nezakonitih akata uperenih protiv bezbednosti civilnog vazduhoplovstva, od 24. februara 1988 - Protocol on the Suppression of Unlawful Acts of Violence at Airports Serving International Civil Aviation, supplementary to the Convention for the Suppression of Unlawful Acts against the Safety of Civil Aviation, signed at Montreal on 24 February 1988.

9. Konvencija o suzbijanju nezakonitih akata uperenih protiv bezbednosti pomorske plovidbe, Rim, 10. mart 1988 - Convention for the Suppression of Unlawful Acts against the Safety of Maritime Navigation, done at Rome on 10 March 1988.

10. Protokol za suzbijanje nezakonitih akata protiv bezbednosti fiksnih platformi u kontinentalnom moru od 10. marta 1988 - Protocol for the Suppression of Unlawful Acts against the Safety of Fixed Platforms Located on the Continental Shelf, done at Rome on 10 March 1988.

11. Evropska konvencija o suzbijanju terorizma od 27. januara 1977 - European Convention on the Suppression of Terrorism, concluded at Strasbourg on 27 January 1977.

12. Protokol o izmenama i dopunama Evropske konvencija o suzbijanju terorizma od 23. septembra 2003 - Protocol amending the European Convention on the Suppression of Terrorism

13. Konvencija o obeležavanju plasticnog eksploziva u cilju njegovog otkrivanja od 1. marta 1991 - Convention on the Marking of Plastic Explosives for the Purpose of Detection, signed at Montreal on 1 March 1991.

14. Konvencija o fizickoj zaštiti nuklearnog materijala od 3. marta 1980 - Convention on the Physical Protection of Nuclear Material, signed at Vienna on 3 March 1980.

15. Medunarodna konvencija za sprecavanje akata nuklearnog terorizma od 13. aprila 2005. ? International Convention for the Suppresion of Acts of Nuclear Terrorism

REGIONALNE KONVENCIJE PROTIV TERORIZMA:

1. Arapska konvencija o zabrani terorizma koju je donela Liga arapskih država u Kairu 22. aprila 1998.,

2. Konvencija o borbi protiv terorizma koju je usvojila Organizacije islamske konferencije 1. jula 1999.,

3. Konvencija o sprecavanju i kažnjavanju akata terorizma koju je usvojila Organizacija americkih država 2. februara 1971. u Vašingtonu,

4. Konvencija o prevenciji i borbi protiv terorizma usvojena od strane Organizacije africkog jedinstva u Alžiru 14. jula 1999.,

5. Regionalna konvencija o zabrani terorizma od 4. novembra 1987., koja je stupila na snagu 22. avgusta 1988., usvojena u Katmanduu od strane organizacije SAARC cije su clanice Bangladeš, Butan, Indija, Maldivi, Pakistan i Šri Lanka),

6. Ugovor o saradnji izmedu država clanica Zajednice nezavisnih država u borbi protiv terorizma, zakljucen u Minsku 4. juna 1999. godine,

7. Konvencija Saveta Evrope o sprecavanju terorizma od 16. maja 2005. stupila na snagu 1. juna 2007. godine - Council of Europe Convention on the Prevention of Terrorism,

8. Konvencija Saveta Evrope o pranju, traženju, zapleni i konfiskaciji prihoda od kriminala i o finansiranju terorizma od 16. maja 2005. - Council of Europe Convention on Laundering, Search, Seizure and Confiscation of the Proceeds from Crime and on the Financing of Terrorism.