ZADUŽBINA
Zadužbina je dobrotvorna nekomercijalna ustanova
koju osniva neko fizičko ili pravno lice svojom
izjavom volje, a radi postizanja odredenih humanitarnih
i drugih društveno korisnih ciljeva.
Da bi nastala zadužbina potrebno je:
1. izjava volje o osnivanju zadužbine
(jednostrana odluka sa sudskom overom potpisa osnivača,
ugovor ili testament)
2. određivanje svrhe zadužbine (podsticanje
stvaralaštva u nauci i kulturi, pomaganje obrazovanja,
stipendiranje đaka i studenata, pružanje socijalne
pomoći i dr.)
3. određivanje imovinskih sredstava
koja će služiti za ostvarivanje zadužbinskih ciljeva
(određeni deo imovine osnivača, ili sva njegova
imovina što je najčešći slučaj kod osnivanja testamentom)
4. odobrenje nadležnog organa (ceni
uskladenost zadužbine sa zakonom, ocenjuje dozvoljenost
njenih ciljeva)
Po Zakonu o zadužbinama, fondacijama i fondovima
Republike Srbije (1989), zadužbinu mogu osnovati
samo fizička (ne i pravna) lica.
Upisom u registar koji vodi Ministarstvo za kulturu,
zadužbina stiče svojstvo pravnog lica.
Zadužbina ima svoj statut.
Zadužbina može:
- sticati prihode i ubirati plodove u skladu sa
zakonom (zakup, kamate, dividende, plodovi s poljoprivrednog
zemljišta, prihodi po osnovu autorskih prava i patenata,
i dr.);
- sticati prihode organizovanjem aktivnosti utvrđenih
aktom o osnivanju i
- primati poklone i legate za ostvarivanje ciljeva
radi kojih je osnovana.
Zadužbinom upravlja osnivač. Zadužbinom, po volji
osnivača, može upravljati i drugo fizičko lice ili
više fizičkih lica. Posle smrti osnivača, ako testamentom
nije drugačije određeno, zadužbinu preuzima društveno-politička
zajednica.
Brojne zadužbine, posebno crkvene zadužbine i zadužbine
Beogradskog univerziteta, nacionalizovane su posle
Drugog svetskog rata, pa bi u postupku denacionalizacije
trebalo doći do njihovog povraćaja vlasnicima i
oživljavanja aktivnosti.
FONDACIJE
I FONDOVI
Pravila o zadužbinama odnose se uglavnom i na fondacije
i fondove. Pravna lica osnivaju fondaciju, odnosno
fond opštim aktom. Fondacija ima statut, a fond
pravila.
Zakon ne pravi veliku razliku izmedu fonda i fondacije:
i fond i fondacija osnivaju se radi pomaganja stvaralaštva
i ostvarivanja humanitarnih i drugih društveno korisnih
ciljeva, a upisom u registar, fondacija i fond sticču
svojstvo pravnog lica.
Dakle, i fond i fondacija su društvene ustanove
koje vrše delatnost u javnom interesu. Delatnosti
koje vrši fond, može vršiti i fondacija.
Zakon pravi razliku kod osnivanja, jer: Fond mogu
osnovati fizička i pravna lica samo privatnim ili
samo društvenim sredstvima, ili i privatnim i društvenim
sredstvima istovremeno. Fondaciju mogu osnovati
samo pravna lica društvenim sredstvima. Razlika
je i u tome što fond ima pravila a fondacija mora
imati statut.
ZAKON O ZADUŽBINAMA, FONDACIJAMA I FONDOVIMA ("Sl.
glasnik SRS", br. 59/89), potiče iz 1989. godine
kada je postojala socijalistička društvena svojina
i kada su pravljene oštre razlike izmedu društvenih
sredstava i privatnih sredstava, u korist prvih.
Zato je razlikovanje fonda i fondacije sa tog aspekta
sasvim prevaziđeno i pogrešno. U uslovima svojinskog
pluralizma i izjednačenih svojinskih oblika Ministarstvo
kulture, kao matični organ za ovu oblast, kad već
nije anahroni zakon prilagođen novom vremenu, trebalo
bi ciljnim tumačenjem Zakona da dozvoli kako pravnim
tako i fizičkim licima da osnivaju fondove i fondacije.
Suština nije u tome kako se zove koji vlasnik i
kakvu svojinu ima, već da on svoju imovinu angažuje
u cilju pomaganja stvaralaštva i ostvarivanja humanitarnih
i drugih opštekorisnih ciljeva.
Treba imati u vidu i to da je fondacija, po svojoj
nameni i svrsi, bliža zabužbini nego fondu. Jer,
fond je najčešće konglomerat novčanih sredstava
odredenih vlasnika, sjedinjenih na jednom mestu,
koja se usmeravaju za određene namene: isplata penzija,
finansiranje setve, stimulisanje izvoza itd., tako
da je fond više finansijska institucija, dok je
fondacija više dobrotvorna organizacija koja ostvaruje
opštekorisne društvene ciljeve.
FONDOVI
U SRBIJI
-
AKCIJSKI FOND
- Zakon
o Akcijskom fondu - Zakon je objavljen
u "Službenom glasniku RS", br. 38/2001
i 45/2005.
- GARANCIJSKI FOND
- Zakon
o Garancijskom fondu - Zakon je objavljen
u "Službenom glasniku RS", br. 55/2003,
43/2004 i 61/2005.
- INVESTICIONI FONDOVI
- Zakon
o investicionim fondovima - Zakon je
objavljen u "Službenom glasniku RS", br.
46/2006 od 2.6.2006. godine.
- PENZIJSKI FONDOVI
- Zakon
o dobrovoljnim penzijskim fondovima i penzijskim
planovima - Zakon je objavljen u "Službenom
glasniku RS", br. 85/2005 od 6.10.2005. godine.
- FOND ZA OSIGURANJE
I FINANSIRANJE SPOLJNOTRGOVINSKIH POSLOVA
- Zakon o Fondu za osiguranje i finansiranje spoljnotrgovinskih
poslova - Zakon je objavljen u "Službenom listu
SRJ", br. 3/2002 od 18.1.2002. godine.
- FOND ZA RAZVOJ
- Zakon
o Fondu za razvoj Republike Srbije
- Zakon je objavljen u "Službenom glasniku
RS", br. 20/92 i 107/2005.
|
